Viêm Hang Vị Dạ Dày Trào Ngược Thực Quản là một tình trạng phức tạp, kết hợp giữa tổn thương niêm mạc vùng hang vị dạ dày và sự trào ngược dịch vị axit lên thực quản. Đây không chỉ là vấn đề gây khó chịu mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống và tiềm ẩn nhiều biến chứng tiêu hóa nguy hiểm. Hiểu rõ về nguyên nhân, triệu chứng và các biện pháp quản lý hiệu quả là chìa khóa để người bệnh chủ động kiểm soát tình trạng này. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện về niêm mạc dạ dày, axit dạ dày và vai trò của cơ thắt thực quản dưới trong bối cảnh bệnh lý này, giúp bạn có thêm kiến thức để đối phó.
Viêm Hang Vị Dạ Dày Và Trào Ngược Thực Quản Là Gì?
Để hiểu rõ về Viêm hang vị dạ dày trào ngược thực quản, cần tách biệt và nắm vững từng khái niệm. Cả hai tình trạng này đều phổ biến và có thể xảy ra độc lập hoặc đồng thời, gây ra những thách thức lớn trong chẩn đoán và điều trị. Sự kết hợp của chúng thường làm trầm trọng thêm các triệu chứng và tăng nguy cơ biến chứng.
Viêm Hang Vị Dạ Dày
Viêm hang vị dạ dày là tình trạng viêm nhiễm ở lớp niêm mạc của vùng hang vị, phần dưới cùng của dạ dày. Đây là khu vực quan trọng trong quá trình tiêu hóa, nơi thức ăn được trộn lẫn với dịch vị trước khi xuống tá tràng. Nguyên nhân phổ biến nhất gây viêm hang vị là nhiễm khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori), một loại vi khuẩn có khả năng sống sót trong môi trường axit dạ dày.
Ngoài ra, việc lạm dụng thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs), căng thẳng kéo dài, uống rượu bia quá mức, hoặc chế độ ăn uống không lành mạnh cũng góp phần gây tổn thương niêm mạc hang vị. Viêm hang vị có thể cấp tính hoặc mạn tính, dẫn đến các triệu chứng như đau thượng vị, buồn nôn và đầy bụng.
Trào Ngược Dạ Dày Thực Quản (GERD)
Trào ngược dạ dày thực quản, hay còn gọi là trào ngược axit dạ dày, là tình trạng dịch vị dạ dày (bao gồm axit, enzyme tiêu hóa, đôi khi cả dịch mật) trào ngược lên thực quản một cách thường xuyên. Thực quản không có lớp niêm mạc bảo vệ như dạ dày, do đó, khi tiếp xúc liên tục với axit sẽ dễ bị tổn thương. Cơ thắt dưới thực quản (LES) đóng vai trò như một van một chiều, ngăn không cho dịch dạ dày trào ngược.
Tuy nhiên, khi cơ thắt này yếu đi hoặc hoạt động không hiệu quả, hiện tượng trào ngược sẽ xảy ra. Tình trạng này có thể gây ra nhiều triệu chứng khó chịu như ợ nóng, ợ chua, và về lâu dài có thể dẫn đến viêm loét thực quản, hẹp thực quản hoặc thậm chí là tiền ung thư thực quản (Barrett thực quản).
Sự Liên Quan Giữa Viêm Hang Vị Và Trào Ngược
Mối liên hệ giữa viêm hang vị dạ dày và trào ngược thực quản khá phức tạp và đa chiều. Viêm hang vị, đặc biệt khi do H. pylori, có thể làm thay đổi môi trường axit trong dạ dày, ảnh hưởng đến hoạt động của cơ thắt dưới thực quản. Chẳng hạn, một số nghiên cứu cho thấy H. pylori có thể làm tăng hoặc giảm tiết axit dạ dày tùy thuộc vào vị trí và mức độ viêm. Sự chậm tống thức ăn từ dạ dày do viêm hang vị cũng có thể làm tăng áp lực trong dạ dày, đẩy dịch vị lên thực quản.
Ngược lại, tình trạng trào ngược thực quản kéo dài cũng có thể góp phần làm nặng thêm các vấn đề về dạ dày, đặc biệt là khi dịch mật cũng bị trào ngược lên dạ dày. Việc chẩn đoán và điều trị cần xem xét cả hai khía cạnh này một cách tổng thể để đạt được hiệu quả tối ưu cho người bệnh viêm hang vị dạ dày trào ngược thực quản.
Dấu Hiệu Nhận Biết Viêm Hang Vị Dạ Dày Trào Ngược Thực Quản
Viêm hang vị dạ dày trào ngược thực quản biểu hiện qua nhiều triệu chứng khác nhau, từ nhẹ đến nặng, ảnh hưởng đến cả hệ tiêu hóa và các cơ quan lân cận. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu này giúp người bệnh kịp thời thăm khám và điều trị, tránh những biến chứng đáng tiếc. Các triệu chứng thường chồng lấn, khiến việc xác định nguyên nhân chính xác đôi khi trở nên khó khăn.
Triệu Chứng Tiêu Hóa Trên
Các triệu chứng tiêu hóa trên là những dấu hiệu phổ biến và dễ nhận thấy nhất của tình trạng viêm hang vị dạ dày trào ngược thực quản. Chúng thường xuất hiện sau bữa ăn hoặc khi nằm xuống.
Ợ hơi, ợ nóng, ợ chua
Ợ hơi là hiện tượng không khí từ dạ dày thoát ra ngoài qua miệng. Ợ nóng là cảm giác nóng rát lan từ vùng thượng vị lên ngực, thậm chí đến cổ họng, do axit dạ dày kích thích niêm mạc thực quản. Ợ chua là khi dịch vị axit hoặc thức ăn có vị chua trào ngược lên họng hoặc miệng. Các triệu chứng này thường xuất hiện rõ rệt sau khi ăn no, ăn đồ cay nóng, hoặc uống rượu bia.
Buồn nôn và nôn
Buồn nôn và nôn là biểu hiện phổ biến, đặc biệt khi dạ dày bị viêm nhiễm và vận động kém. Người bệnh có thể cảm thấy buồn nôn liên tục, khó chịu, và đôi khi nôn ra thức ăn hoặc dịch chua. Tình trạng này thường trầm trọng hơn nếu người bệnh ăn quá nhiều, nằm ngay sau khi ăn hoặc khi dạ dày đang bị kích thích mạnh. Viêm hang vị làm dạ dày khó tiêu hóa, trong khi trào ngược khiến dịch vị dễ dàng đẩy lên.
Đau và tức ngực
Cảm giác đau và tức ngực, giống như bị đè ép hoặc thắt chặt, là một triệu chứng thường gặp. Cơn đau có thể lan ra lưng và cánh tay, dễ gây nhầm lẫn với các bệnh tim mạch. Thực chất, đây là do axit trào ngược kích thích các đầu mút thần kinh trên bề mặt niêm mạc thực quản, gây phản xạ đau. Viêm hang vị cũng có thể gây đau vùng thượng vị lan lên ngực.
Triệu Chứng Ngoài Thực Quản
Bên cạnh các dấu hiệu tiêu hóa, viêm hang vị dạ dày trào ngược thực quản còn gây ra những triệu chứng ngoài thực quản, ảnh hưởng đến đường hô hấp và các cơ quan khác.
Khó nuốt, nuốt nghẹn
Khi axit dạ dày trào ngược thường xuyên, niêm mạc thực quản bị viêm, sưng tấy và có thể hình thành sẹo. Điều này làm đường kính thực quản bị thu hẹp, gây cảm giác khó nuốt, vướng mắc ở cổ họng, hoặc nuốt nghẹn. Tình trạng này cho thấy bệnh đang ở mức độ nghiêm trọng và cần được can thiệp y tế.
Khàn giọng và ho liên tục
Axit dạ dày khi trào ngược lên cao có thể tiếp xúc trực tiếp với dây thanh quản, gây viêm, sưng tấy. Hậu quả là người bệnh bị khàn giọng kéo dài, khó khăn trong việc nói chuyện. Hiện tượng ho khan, ho liên tục không rõ nguyên nhân, đặc biệt là vào ban đêm, cũng là một dấu hiệu thường gặp do kích ứng đường hô hấp.
Tiết nhiều nước bọt, đắng miệng
Cơ thể phản ứng tự nhiên với sự hiện diện của axit trong thực quản bằng cách tăng tiết nước bọt. Nước bọt có tính kiềm nhẹ, giúp trung hòa bớt lượng axit trào ngược, làm giảm kích thích. Cảm giác đắng miệng thường xảy ra khi dịch dạ dày trào ngược kèm theo dịch mật. Đây có thể là dấu hiệu của rối loạn vận động dạ dày, khiến van môn vị mở quá mức.
Cảm giác đắng miệng thường do axit dạ dày trào ngược kèm dịch mật và rối loạn thần kinh dạ dày
Chán ăn, sụt cân, thiếu máu
Với các triệu chứng khó chịu kéo dài như buồn nôn, đau bụng, khó nuốt, người bệnh thường có xu hướng chán ăn. Việc hấp thu dinh dưỡng kém kết hợp với tình trạng viêm nhiễm mạn tính có thể dẫn đến sụt cân không rõ nguyên nhân, suy dinh dưỡng và thiếu máu. Đây là những dấu hiệu cảnh báo bệnh đã tiến triển và cần được điều trị kịp thời để tránh các biến chứng nghiêm trọng hơn.
Các Nguyên Nhân Gây Ra Viêm Hang Vị Dạ Dày Trào Ngược Thực Quản
Viêm hang vị dạ dày và trào ngược thực quản không phải là những bệnh lý đơn độc, mà thường do sự kết hợp của nhiều yếu tố. Việc xác định rõ các nguyên nhân giúp định hướng phương pháp điều trị hiệu quả và phòng ngừa tái phát. Các yếu tố có thể đến từ cấu trúc giải phẫu, chức năng của hệ tiêu hóa, thói quen sinh hoạt và các bệnh lý nền.
Yếu Tố Từ Thực Quản
Yếu tố thực quản đóng vai trò trung tâm trong cơ chế gây ra trào ngược, và khi kết hợp với viêm hang vị, tình trạng bệnh có thể trở nên phức tạp hơn.
Suy cơ thắt dưới thực quản
Cơ thắt dưới thực quản (LES) là một dải cơ vòng ở cuối thực quản, hoạt động như một van ngăn dịch vị dạ dày trào ngược lên. Thông thường, LES chỉ mở ra khi chúng ta nuốt thức ăn hoặc ợ hơi, sau đó nhanh chóng đóng lại. Tuy nhiên, khi trương lực cơ thắt này bị giảm hoặc suy yếu, nó không thể đóng kín hoàn toàn. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho axit và dịch vị dạ dày trào ngược lên thực quản, gây kích ứng và viêm.
Các yếu tố làm suy yếu LES bao gồm việc sử dụng một số loại thuốc (như thuốc chẹn kênh canxi, thuốc giãn phế quản), tiêu thụ các chất kích thích như caffeine, rượu, thuốc lá, chocolate, hoặc thực phẩm giàu chất béo. Rối loạn nhu động thực quản và giảm tiết nước bọt cũng làm giảm khả năng làm sạch axit trào ngược khỏi thực quản.
Thoát vị hoành
Thoát vị hoành là tình trạng một phần của dạ dày bị đẩy lên trên qua khe thực quản trong cơ hoành, vào khoang ngực. Cơ hoành bình thường giúp tăng cường sức mạnh cho LES, giữ chặt nó ở vị trí đúng. Khi có thoát vị hoành, LES không còn nằm cùng mức với cơ hoành, làm mất đi sự hỗ trợ tự nhiên này. Điều này khiến LES dễ bị suy yếu và mở ra bất thường, dẫn đến hiện tượng trào ngược dạ dày thực quản. Thoát vị hoành là một nguyên nhân cơ học quan trọng gây GERD.
Yếu Tố Tại Dạ Dày
Các vấn đề tại dạ dày không chỉ gây viêm hang vị mà còn có thể tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến tình trạng trào ngược thực quản, tạo thành vòng luẩn quẩn của bệnh lý.
Viêm hang vị dạ dày
Viêm hang vị dạ dày, đặc biệt là khi nhiễm khuẩn H. pylori, có thể gây rối loạn chức năng vận động của dạ dày. Dạ dày bị viêm có thể co bóp kém hiệu quả hoặc tống thức ăn chậm hơn bình thường. Khi thức ăn và dịch vị ứ đọng lâu trong dạ dày, áp lực bên trong tăng lên. Áp lực này sẽ đẩy dịch vị qua cơ thắt dưới thực quản (LES) đang yếu, gây ra trào ngược. Ngoài ra, việc viêm nhiễm cũng có thể làm thay đổi sự điều tiết axit, góp phần vào cơ chế bệnh sinh của trào ngược.
Hẹp môn vị, ung thư dạ dày
Các bệnh lý nghiêm trọng như hẹp môn vị (nơi nối dạ dày và tá tràng) hoặc ung thư dạ dày có thể làm tắc nghẽn đường ra của thức ăn. Sự cản trở này khiến thức ăn và dịch tiêu hóa bị giữ lại trong dạ dày lâu hơn, làm tăng áp lực dạ dày. Áp lực tăng cao sẽ dễ dàng đẩy dịch vị ngược lên thực quản, gây ra các triệu chứng trào ngược nặng nề. Đây là những nguyên nhân cần được chẩn đoán và điều trị khẩn cấp.
Áp lực ổ bụng tăng đột ngột
Áp lực trong ổ bụng tăng đột ngột do các hoạt động như ho mạnh, hắt hơi, gắng sức khi mang vác vật nặng, hoặc táo bón mãn tính cũng là yếu tố nguy cơ. Sự tăng áp lực này có thể nén ép dạ dày, đẩy dịch vị ngược lên thực quản, đặc biệt khi cơ thắt dưới thực quản đã bị suy yếu. Phụ nữ mang thai hoặc người béo phì cũng thường xuyên chịu áp lực ổ bụng tăng, làm tăng nguy cơ trào ngược.
Các Yếu Tố Khác
Bên cạnh các nguyên nhân trực tiếp, có nhiều yếu tố khác trong lối sống và bệnh lý tổng thể góp phần vào sự phát triển của viêm hang vị dạ dày trào ngược thực quản.
Stress
Căng thẳng (stress) kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần mà còn tác động mạnh mẽ đến hệ tiêu hóa. Stress gây tăng tiết cortisol, hormone căng thẳng, có thể làm tăng sản xuất axit trong dạ dày. Đồng thời, stress còn gây rối loạn nhu động thực quản, làm cho cơ thắt thực quản trở nên nhạy cảm hơn. Điều này dẫn đến việc cơ thắt giãn mở thường xuyên và không đúng lúc, tạo điều kiện cho dịch vị trào ngược lên thực quản một cách dễ dàng.
Thói quen ăn uống không lành mạnh
Chế độ ăn uống đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát viêm hang vị dạ dày trào ngược thực quản. Thói quen ăn quá no, ăn đêm muộn, tiêu thụ nhiều thực phẩm giàu chất béo, chiên rán, đồ cay nóng, hoặc hoa quả có tính axit khi đói đều gây áp lực lớn lên dạ dày và cơ thắt thực quản. Những thực phẩm này làm chậm quá trình tiêu hóa, tăng tiết axit, và làm yếu trương lực cơ thắt, khiến nó đóng mở bất thường và dễ dàng gây trào ngược.
Nhiều người thắc mắc viêm hang vị dạ dày trào ngược thực quản nên ăn gì để cải thiện tình trạng
Yếu tố bẩm sinh và bệnh lý nền
Một số người có cơ địa bẩm sinh với cơ thắt thực quản yếu hoặc mắc các vấn đề về dạ dày như sa dạ dày, chấn thương do tai nạn. Những yếu tố này làm tăng nguy cơ phát triển cả viêm hang vị và trào ngược thực quản. Ở trẻ nhỏ, trào ngược dạ dày thực quản thường được coi là bình thường và giảm dần khi trẻ lớn lên.
Béo phì
Béo phì là một yếu tố nguy cơ quan trọng. Lượng mỡ thừa tích tụ ở vùng bụng gây tăng áp lực liên tục lên dạ dày. Áp lực này không chỉ làm yếu cơ thắt dưới thực quản mà còn đẩy dịch vị dạ dày lên thực quản một cách dễ dàng. Việc giảm cân là một phần quan trọng trong quá trình điều trị và phòng ngừa trào ngược dạ dày thực quản.
Tác Hại Và Biến Chứng Của Viêm Hang Vị Dạ Dày Trào Ngược Thực Quản
Viêm hang vị dạ dày trào ngược thực quản nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng của người bệnh. Các biến chứng này có thể xảy ra ở đường tiêu hóa hoặc lan sang các hệ cơ quan khác.
Biến Chứng Tại Đường Tiêu Hóa
Các biến chứng tại đường tiêu hóa là hậu quả trực tiếp của sự tiếp xúc kéo dài giữa niêm mạc thực quản và axit dạ dày, cũng như tình trạng viêm mãn tính ở hang vị.
Viêm và loét thực quản, hẹp thực quản
Sự trào ngược axit liên tục gây tổn thương niêm mạc thực quản, dẫn đến viêm thực quản. Nếu tình trạng viêm kéo dài và nghiêm trọng, niêm mạc có thể bị loét. Các vết loét thực quản gây đau khi nuốt, khó nuốt, và có thể dẫn đến chảy máu. Viêm mãn tính và loét tái phát có thể gây xơ hóa, hình thành mô sẹo, làm co rút và hẹp thực quản. Hẹp thực quản gây nuốt nghẹn nghiêm trọng, cần can thiệp y tế để nong rộng.
Barrett thực quản và ung thư thực quản
Barrett thực quản là một biến chứng nghiêm trọng của GERD mãn tính, xảy ra khi các tế bào lót ở phần dưới thực quản biến đổi, thay thế bằng loại tế bào giống niêm mạc ruột. Đây được coi là một tình trạng tiền ung thư, làm tăng nguy cơ phát triển ung thư biểu mô tuyến thực quản. Mặc dù chỉ một tỷ lệ nhỏ người bệnh Barrett thực quản tiến triển thành ung thư, nhưng đây là một cảnh báo nghiêm trọng.
Ung thư thực quản là biến chứng nguy hiểm nhất, thường phát triển từ Barrett thực quản hoặc do tổn thương viêm loét kéo dài. Các triệu chứng bao gồm nuốt nghẹn tiến triển, sụt cân không rõ nguyên nhân, đau sau xương ức, khàn tiếng và ho mãn tính. Phát hiện sớm là yếu tố then chốt để tăng cơ hội điều trị thành công.
Sụt cân, suy dinh dưỡng, thiếu máu
Các triệu chứng khó chịu như đau, buồn nôn, khó nuốt khiến người bệnh viêm hang vị dạ dày trào ngược thực quản thường ăn ít hơn, giảm hấp thu dinh dưỡng. Tình trạng viêm mãn tính cũng làm cơ thể tiêu hao năng lượng nhiều hơn. Hậu quả là người bệnh có thể sụt cân đột ngột (thường trên 5kg), suy dinh dưỡng và thiếu máu. Da có thể sạm, khô và có nhiều nếp nhăn. Thiếu máu do chảy máu nhỏ rỉ rả từ các vết loét thực quản hoặc dạ dày cũng là một khả năng.
Biến Chứng Ngoài Đường Tiêu Hóa
Ngoài các vấn đề tiêu hóa, axit dạ dày trào ngược có thể gây ra hàng loạt biến chứng ở các cơ quan khác, đặc biệt là đường hô hấp trên.
Viêm họng, viêm mũi xoang, viêm phế quản, viêm phổi
Một lượng nhỏ dịch axit trào ngược lên cao có thể xâm nhập vào đường hô hấp trên và dưới. Điều này gây kích ứng và viêm nhiễm các cơ quan như họng, mũi xoang, thanh quản, khí quản, phế quản và thậm chí là phổi. Người bệnh có thể bị viêm họng mãn tính, viêm mũi xoang tái phát, viêm phế quản, hoặc viêm phổi hít. Các triệu chứng như ho, khò khè thường kéo dài và ít đáp ứng với các phương pháp điều trị thông thường.
Khàn tiếng, mòn răng, viêm tai, viêm tuyến giáp
Tiếp xúc lặp đi lặp lại của axit dạ dày với dây thanh quản gây sưng và dày lên, dẫn đến khàn tiếng. Axit cũng có thể làm mòn men răng, gây ê buốt và tăng nguy cơ sâu răng, đặc biệt là ở mặt trong của răng cửa. Một số trường hợp hiếm gặp hơn, trào ngược axit còn được cho là có liên quan đến viêm tai giữa tái phát hoặc các vấn đề về tuyến giáp. Điều này cho thấy sự phức tạp và đa dạng của các biến chứng mà viêm hang vị dạ dày trào ngược thực quản có thể gây ra.
Chẩn Đoán Và Điều Trị Viêm Hang Vị Dạ Dày Trào Ngược Thực Quản
Việc chẩn đoán chính xác và áp dụng phác đồ điều trị toàn diện là vô cùng quan trọng đối với người bệnh viêm hang vị dạ dày trào ngược thực quản. Bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa sẽ dựa vào triệu chứng lâm sàng, tiền sử bệnh và các phương pháp cận lâm sàng để đưa ra chẩn đoán và kế hoạch điều trị phù hợp nhất, bao gồm cả điều trị nội khoa, thay đổi lối sống và chế độ ăn uống.
Chẩn Đoán Chính Xác
Quá trình chẩn đoán đòi hỏi sự kết hợp của nhiều kỹ thuật để đánh giá cả tình trạng viêm hang vị và mức độ trào ngược thực quản.
Nội soi dạ dày thực quản
Nội soi dạ dày thực quản là phương pháp tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán viêm hang vị dạ dày trào ngược thực quản. Qua nội soi, bác sĩ có thể trực tiếp quan sát niêm mạc thực quản, dạ dày và tá tràng, phát hiện các tổn thương như viêm loét, sung huyết ở hang vị, viêm thực quản, hoặc các biến đổi tiền ung thư như Barrett thực quản. Trong quá trình nội soi, bác sĩ cũng có thể lấy mẫu sinh thiết để xét nghiệm mô bệnh học, xác định chính xác mức độ viêm và sự hiện diện của vi khuẩn H. pylori.
Test H. pylori
Vì H. pylori là nguyên nhân hàng đầu gây viêm hang vị, việc xét nghiệm tìm vi khuẩn này là cần thiết. Các phương pháp phổ biến bao gồm test thở Ure C13/C14 (không xâm lấn, độ chính xác cao), xét nghiệm phân tìm kháng nguyên H. pylori, hoặc CLO test (test nhanh urease) và nuôi cấy vi khuẩn từ mẫu sinh thiết trong quá trình nội soi. Nếu dương tính, việc diệt trừ H. pylori là một phần quan trọng trong phác đồ điều trị.
Đo pH thực quản 24 giờ
Đo pH thực quản 24 giờ là một kỹ thuật chuyên biệt để đánh giá tần suất và mức độ nghiêm trọng của trào ngược axit. Một đầu dò nhỏ được đặt vào thực quản để ghi nhận sự thay đổi pH trong 24 giờ. Kết quả giúp xác định liệu các triệu chứng của người bệnh có liên quan đến trào ngược axit hay không, và mức độ ảnh hưởng của nó. Kỹ thuật này đặc biệt hữu ích khi triệu chứng không điển hình hoặc khi cần đánh giá hiệu quả của thuốc điều trị.
Phương Pháp Điều Trị Tổng Thể
Điều trị viêm hang vị dạ dày trào ngược thực quản là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và tuân thủ chặt chẽ các hướng dẫn của bác sĩ.
Điều trị nội khoa
Điều trị nội khoa chủ yếu sử dụng thuốc để giảm tiết axit và cải thiện chức năng vận động tiêu hóa. Thuốc ức chế bơm proton (PPIs) như Omeprazole, Esomeprazole là nhóm thuốc mạnh nhất giúp giảm sản xuất axit dạ dày. Thuốc kháng H2 như Ranitidine cũng có tác dụng tương tự nhưng yếu hơn. Thuốc trung hòa axit (antacids) có thể giúp giảm triệu chứng nhanh chóng nhưng không điều trị nguyên nhân.
Nếu có nhiễm H. pylori, bác sĩ sẽ chỉ định phác đồ kháng sinh kết hợp để diệt trừ vi khuẩn. Ngoài ra, thuốc tăng cường vận động dạ dày (prokinetics) có thể được sử dụng để giúp thức ăn di chuyển nhanh hơn từ dạ dày xuống ruột, giảm áp lực.
Thay đổi lối sống
Thay đổi lối sống là nền tảng của việc quản lý bệnh. Người bệnh cần giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì, vì béo phì làm tăng áp lực ổ bụng và suy yếu cơ thắt thực quản. Ngừng hút thuốc lá và hạn chế rượu bia là bắt buộc, vì chúng làm giãn cơ thắt thực quản và tăng tiết axit. Tránh mặc quần áo quá chật ở vùng bụng để không tạo áp lực lên dạ dày.
Không nên ăn quá no, đặc biệt vào buổi tối. Tránh nằm ngay sau khi ăn, nên đợi ít nhất 2-3 giờ. Chia nhỏ bữa ăn trong ngày và ăn chậm, nhai kỹ.
Tư thế ngủ và các biện pháp hỗ trợ khác
Tư thế ngủ cũng ảnh hưởng đáng kể đến tình trạng trào ngược. Nâng cao đầu giường (khoảng 15-20cm, không chỉ dùng gối cao) giúp trọng lực kéo dịch vị xuống dạ dày, giảm trào ngược vào ban đêm. Điều này có thể thực hiện bằng cách kê thêm gối hoặc dùng nêm chuyên dụng dưới đệm. Quản lý stress thông qua thiền, yoga, hoặc các hoạt động thư giãn khác cũng rất hữu ích.
Điều trị ngoại khoa (phẫu thuật)
Phẫu thuật thường được xem xét khi điều trị nội khoa và thay đổi lối sống không hiệu quả, hoặc khi có các biến chứng nghiêm trọng như Barrett thực quản có loạn sản nặng, hẹp thực quản nặng, hoặc ung thư. Các kỹ thuật phẫu thuật phổ biến bao gồm phẫu thuật Nissen fundoplication, nhằm củng cố cơ thắt dưới thực quản, ngăn ngừa trào ngược. Quyết định phẫu thuật cần được cân nhắc kỹ lưỡng bởi bác sĩ chuyên khoa dựa trên tình trạng cụ thể của từng người bệnh.
Chế Độ Dinh Dưỡng Cho Người Bệnh Viêm Hang Vị Dạ Dày Trào Ngược Thực Quản
Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc kiểm soát các triệu chứng và hỗ trợ quá trình lành bệnh cho người mắc viêm hang vị dạ dày trào ngược thực quản. Lựa chọn thực phẩm đúng cách có thể giúp giảm tiết axit, bảo vệ niêm mạc dạ dày và thực quản, đồng thời cải thiện chất lượng cuộc sống.
Thực Phẩm Nên Ăn
Ưu tiên các thực phẩm có tính kiềm, dễ tiêu hóa, và giàu chất xơ để làm dịu dạ dày và ngăn ngừa trào ngược.
Nhóm thực phẩm có tính kiềm, dễ tiêu hóa
- Bánh mì và bột yến mạch: Đây là những thực phẩm giàu carbohydrate phức tạp, giúp hấp thụ axit dư thừa trong dạ dày, giảm cảm giác nóng rát. Bánh mì nguyên cám hoặc bột yến mạch không đường là lựa chọn tốt.
- Cơm và khoai tây: Là nguồn tinh bột dễ tiêu, không gây kích ứng dạ dày. Nên chế biến đơn giản như luộc, hấp.
- Các loại đậu và đỗ: Đậu Hà Lan, đậu xanh, đậu đỏ là nguồn cung cấp chất xơ và amino acid dồi dào. Chất xơ giúp cải thiện nhu động ruột, ngăn ngừa táo bón và giảm áp lực trong ổ bụng, từ đó giảm nguy cơ trào ngược. Chúng cũng chứa protein thực vật dễ tiêu hóa.
Đạm dễ tiêu
Chọn các loại đạm ít béo, dễ tiêu hóa để tránh làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày và giảm gánh nặng cho hệ tiêu hóa.
- Thịt trắng: Ức gà bỏ da, thịt cá (cá hồi, cá basa) là những nguồn protein tốt, ít chất béo. Nên chế biến bằng cách luộc, hấp, nướng thay vì chiên rán.
- Thịt thăn lợn, thịt ngan, thịt lưỡi lợn: Những phần thịt này có hàm lượng chất béo thấp hơn so với các phần khác của động vật. Chúng cung cấp protein cần thiết cho cơ thể mà không gây kích ứng dạ dày.
Sữa chua và các chế phẩm từ sữa lên men
Sữa chua không đường, ít béo chứa nhiều men lợi khuẩn (probiotics) tốt cho hệ tiêu hóa. Các lợi khuẩn này giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, hỗ trợ tiêu hóa thức ăn nhanh hơn và giảm viêm. Tuy nhiên, người bị trào ngược dạ dày nên tránh ăn sữa chua khi đói vì có thể gây kích thích dạ dày do tính axit tự nhiên của sữa chua. Nên ăn sữa chua sau bữa ăn.
Yogurt không đường chứa men lợi khuẩn là thực phẩm được đánh giá cao cho người viêm hang vị dạ dày trào ngược thực quản
Nghệ và mật ong
Nghệ và mật ong không chỉ là gia vị mà còn là những bài thuốc dân gian hiệu quả. Nghệ chứa curcumin, có đặc tính chống viêm và làm lành vết loét. Mật ong có tác dụng kháng khuẩn, làm dịu niêm mạc bị tổn thương. Sự kết hợp của nghệ và mật ong có thể giúp giảm viêm, bảo vệ niêm mạc dạ dày và thực quản, hỗ trợ điều trị viêm hang vị dạ dày trào ngược thực quản. Nên dùng pha với nước ấm hoặc uống trực tiếp.
Rau xanh và trái cây ít axit
Rau xanh như rau bina, súp lơ xanh, cần tây, dưa chuột là nguồn chất xơ và vitamin dồi dào, đồng thời có tính kiềm, giúp trung hòa axit. Các loại trái cây ít axit như chuối, dưa hấu, bơ là lựa chọn an toàn cho người bệnh. Chúng cung cấp dinh dưỡng mà không gây kích thích dạ dày.
Thực Phẩm Nên Kiêng Cữ
Để tránh làm trầm trọng thêm tình trạng viêm hang vị dạ dày trào ngược thực quản, người bệnh cần kiêng cữ hoặc hạn chế tối đa các loại thực phẩm gây kích ứng và tăng tiết axit.
Thực phẩm chứa nhiều chất béo
Thực phẩm giàu chất béo như mỡ động vật, đồ chiên rán, thức ăn nhanh, đồ ăn chế biến sẵn làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày. Việc thức ăn lưu lại lâu hơn trong dạ dày sẽ làm tăng áp lực và tăng nguy cơ trào ngược. Ngoài ra, chất béo còn có thể làm giãn cơ thắt dưới thực quản, tạo điều kiện cho axit trào ngược.
Cà phê, thuốc lá, bia rượu
Các chất kích thích này đều có hại cho người bệnh. Cà phê và trà chứa caffeine, kích thích tăng tiết axit dạ dày và làm giãn cơ thắt thực quản. Rượu bia không chỉ kích thích niêm mạc dạ dày, thực quản mà còn làm suy yếu chức năng của cơ thắt dưới thực quản. Thuốc lá chứa nicotin, cũng gây giãn cơ thắt và làm chậm quá trình lành vết loét.
Đồ uống có gas và sữa, sô cô la
Đồ uống có gas như nước ngọt, nước soda gây đầy hơi, làm tăng áp lực trong dạ dày, đẩy dịch vị lên thực quản. Sữa tươi và sô cô la, đặc biệt là các loại có nhiều chất béo, có thể gây khó tiêu, kích thích dạ dày ở một số người. Sữa chứa nhiều protein và canxi, có thể kích thích tiết axit ở một số trường hợp.
Hoa quả chứa nhiều axit
Mặc dù trái cây rất tốt cho sức khỏe, nhưng một số loại có hàm lượng axit cao có thể gây kích ứng dạ dày và thực quản. Cam, quýt, chanh, bưởi, cà chua, và nước ép từ chúng nên được hạn chế. Vitamin C có trong các loại quả này có thể kích thích dạ dày sản xuất thêm axit. Tốt nhất nên ăn trái cây ít axit và tránh ăn khi đói hoặc ngay sau bữa ăn chính để tránh hiện tượng lên men.
Các loại gia vị cay nóng
Các gia vị cay nóng như ớt, tỏi, bạc hà, hạt tiêu đen có thể trực tiếp kích thích lớp niêm mạc thực quản và dạ dày, gây cảm giác nóng rát và khó chịu. Tỏi và bạc hà đặc biệt có thể làm giãn cơ thắt thực quản. Muối và các thực phẩm mặn như cá khô, dưa muối cũng cần được hạn chế vì muối có thể làm rối loạn hoạt động của cơ thắt và gây giữ nước, không tốt cho hệ tiêu hóa.
Viêm hang vị dạ dày trào ngược thực quản là một bệnh lý mạn tính đòi hỏi sự kiên trì trong điều trị và thay đổi lối sống. Việc tuân thủ chặt chẽ phác đồ điều trị của bác sĩ kết hợp với chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt khoa học là yếu tố then chốt để kiểm soát bệnh hiệu quả. Đừng ngần ngại tham khảo ý kiến chuyên gia nếu các triệu chứng không thuyên giảm hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HOTLINE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trên ứng dụng MyVinmec để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.
Ngày Cập Nhật Gần Đây Tháng 10 17, 2025 by BS Bảo
BS Bảo chuyên điều trị các bệnh dạ dày với 7 năm kinh nghiệm.